Duurzaam gekweekte aardbeien dankzij RECUPA

Door Jassime Meeusen

De aardbeienteelt is een sterke sector in de grensregio Vlaanderen-Nederland. In het grensgebied tussen Hoogstraten en Breda vindt bij een 300-tal bedrijven ongeveer 70% van de aardbeienteelt van België en Nederland plaats.

Om een jaarronde productie na te streven, maken de aardbeientelers gebruik van teelten op substraat. De aardbeiplanten worden jaarlijks opgekweekt op trayvelden tussen juli en december, daarna verhuizen ze naar de serres voor de teelt in het volgende productiejaar. Om kwalitatieve aardbeiplanten op te kweken, wordt regen- en grondwater aangevuld met bespuitingen van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. Aangezien het drainwater van de trayvelden bij verschillende bedrijven onvoldoende wordt opgevangen, kunnen emissies naar oppervlaktewater en waterlopen optreden. 

Daarop besloten de partners van RECUPA een duurzaam gesloten recirculatiesysteem te ontwikkelen, waarbij het regen- en drainwater van de trayvelden wordt opgevangen, ontsmet en hergebruikt. Rob Schrauwen (ZLTO), projectleider van RECUPA, en Dieter Baets (Proefcentrum Hoogstraten) lichten het gesloten watercircuit helder toe.

Water is een cruciale grondstof voor de landbouw, maar voor de aardbeienteelt in het bijzonder. Welke voordelen levert het sluiten van de waterkringloop voor de aardbeienteelt en het milieu?

Het sluiten van de waterkringloop op het trayveld zorgt voor een besparing van 80% op externe waterbronnen zoals grondwater of oppervlaktewater. Dit heeft een sterk verminderde impact op de grondwatertafel. Gezien de huidige klimaatsveranderingen, met zeer warme zomers als gevolg, wordt water als grondstof steeds belangrijker. Door water op trayvelden te gaan hergebruiken kunnen we het gebruik van dit kostbare grondwater drastisch terugdringen.

Daarnaast bevat het drainwater afkomstig van aardbeitrayvelden heel wat uitgespoelde voedingsstoffen. Door de waterkringloop op aardbeitrayvelden te sluiten, beperken we de impact op het milieu omdat we bijna geen nutriëntrijk water meer lozen. Verder moeten er ook minder minerale meststoffen gebruikt worden omdat het overgrote deel in circulatie blijft op het trayveld.

Kan je de verschillende stappen van de gesloten waterkringloop overlopen?

De trayvelden liggen in open lucht en zijn dus onderhevig aan neerslag. Hierdoor is het onmogelijk om een 100% gesloten systeem te bouwen aangezien we niet kunnen voorspellen hoe intensief de buien zijn. Om toch zoveel mogelijk water op te vangen en de impact op het milieu te beperken, hebben we in voorgaand onderzoek reeds aangetoond dat de eerste 10L van een bui moet opgevangen worden om 90% van de uitgespoelde nutriënten te kunnen hergebruiken. Dit ‘first-flush’ systeem komt in praktijk neer op een opvangcapaciteit van 100m³/ha trayveld.

Wanneer er geïrrigeerd wordt of een bui valt, stroomt het water over een waterdichte neopreen folie naar een voorput, waar het water verpompt wordt naar een vuile drainopslag. Op deze voorput zit een overloop die, in het geval van een zeer hevige bui, ervoor zorgt dat het opgevangen water kan overlopen naar een beek zonder dat het trayveld onder water komt te staan. Bij het overgrote deel van de buien kan de pomp in de voorput het debiet aan en pompt deze het water naar de vuile drainopslag. Vanuit de vuile drain wordt het water over eventuele voorfiltratiestappen gestuurd om het organisch materiaal te verwijderen alvorens het over een ontsmetter gaat. Deze ontsmetter zorgt ervoor dat er geen pathogenen meer in het water aanwezig zijn om de aardbeiplanten niet te besmetten met wortelziektes. Na het ontsmetten, wordt het water opgeslagen in een propere drain opslag waar het gestockeerd wordt totdat het terug over het trayveld uitgeregend wordt en de cirkel rond maakt.

Welke zuiveringstechnieken worden bij de pilootbedrijven ingezet voor de ontsmetting van het trayvelddrainwater?

Bij Proefcentrum Hoogstraten worden verschillende technieken getest op kleine schaal. Door de kleine schaal kunnen we in één teeltseizoen verschillende technieken met elkaar vergelijken. Zo hebben we het gebruik van waterstofperoxide als ontsmettingstechniek reeds getest alsook het gebruik van een UV-ontsmetter. Dit jaar testen we drie andere technieken zoals het gebruik van ozon, chloorgas en ultrafiltratie. Bij twee pilootbedrijven werken we met een trage zandfilter en bij één bedrijf met een UV-ontsmetter. Het vierde bedrijf gaat in de loop van het project nog extra stappen ondernemen om een ontsmettingstechniek te installeren.

Kan je wat meer vertellen over de hoogtepunten of doorbraken die het onderzoek heeft voortgebracht?

Doorheen de proeven hebben we gemerkt dat voor een goede werking van de ontsmettingstechnieken een goede voorfiltratie uitermate belangrijk is. Zonder voorfiltratie laten veel ontsmettingstechnieken het afweten of wordt het een kostelijke grap. Een belangrijk inzicht dat we reeds verworven hebben, is dat we de waterkringloop op trayvelden niet mogen zien als de som van losse onderdelen maar als een geheel. Elk punt is belangrijk en moeten op elkaar afgestemd zijn voor een optimale werking van het first-flush systeem met hergebruik.

Het project loopt nog tot 2022, wat hopen de projectpartners tegen dan te realiseren met het oog op het brede werkveld?

Een overzicht van werkende ontsmettings- en zuiveringssystemen voor de trayveldteelt op basis waarvan de aardbeienteler, al dan niet samen met zijn adviseur, een keuze kan maken welk systeem voor zijn bedrijf en situatie het best werkt en tegen welke kost. Daarnaast willen we de telers praktische tools en tips in handen geven over hoe ze met nutriëntrijk water kunnen omgaan op hun trayveld om zo kwalitatief plantgoed op te kweken.

Alle berichten

Jassime is communicatiemedewerker bij Interreg Vlaanderen-Nederland en kruipt af en toe in haar schrijverspen.