ETPathfinder: blik op het heelal

Door Vincent Schraven

Op 14 september 2015 werden ze voor het eerst waargenomen: zwaartekrachtsgolven. Natuur- en sterrenkundigen over de hele wereld waren enthousiast. Ze wisten dat ze vanaf nu een nieuwe manier in handen hadden om het heelal te bestuderen. Observatie van zwaartekrachtsgolven kan leiden tot nieuwe ontdekkingen, bijvoorbeeld over hoe zwarte gaten ontstaan en wat er gebeurde nét na de oerknal.

Binnen het Interreg-project ETPathfinder wordt een schaalmodel van de Einstein Telescoop gebouwd: een diepgekoelde driehoekige ondergrondse laserdetector met zijden van tien kilometer die zeer ver het heelal in kan kijken, in theorie tot de oerknal. Hiervoor zijn nieuwe en betere technologieën nodig, die voor een deel nog ontwikkeld moeten worden. Dit alles zal plaatsvinden in een speciaal R&D-lab: de ETPathfinder. 


Wetenschap en bedrijven werken samen aan vacuüminstallaties, koeling, spiegels & spiegelcoatings, trillingsdempers en meet- en regelsoftware. Hoewel het vooral gaat om technologie voor zwaartekrachtsgolfmetingen, zal dit lab ook nieuwe kennis opleveren die breder toepasbaar is (o.a. GPS, touchscreens). Bij ETpathfinder zijn nu al 15 kennisinstellingen in Nederland, België en Duitsland betrokken, die in deze proeftuin gaan samenwerken met bedrijven. Als bedrijven en wetenschappers samenwerken, levert dit nieuwe kennis en expertise op. Daarnaast kunnen bedrijven met de ontwikkelde technologieën weer nieuwe producten ontwikkelen en in de markt zetten.

De grensregio vormt het hart van de Europese topregio Eindhoven-Leuven-Aken. Hier liggen veel universiteiten dichtbij in Nederland, België en Duitsland. Het  project zal een sterke impuls geven aan de omgeving en de economie. Kennisinstellingen in de regio bieden plek voor onderzoekers die gebruikmaken van de faciliteit maar ook het bedrijfsleven en de regionale economie hebben voordeel van de bouw en activiteiten rondom de faciliteit. 
Volgens een recente impactstudie, levert de faciliteit naar verwachting zo’n 500 directe en 1150 indirecte FTE aan banen op.  Dat komt bovenop de waarde van ontwikkelde kennis en kunde door deelnemende bedrijven en de ontwikkeling van spin-off technologie.  

De meeste effecten vinden plaats in de bouw- en exploitatiefase. Een van de grootste maatschappelijke impact die verwacht van de ETPathfinder te komen, is op de gemeenschap eromheen. De betrokkenheid van verschillende landen maakt het niet alleen mogelijk om de lasten te delen, maar ook wordt samenwerking op het gebied van onderwijs en aantrekking en uitwisseling van onderzoekers verwacht. De grensregio zal kennis aantrekken: wetenschappers, ingenieurs, promovendi en studenten, die in het gebied blijven en kunnen worden ingehuurd door lokale universiteiten en bedrijven.  


Bovendien is de gedachte dat aangezien het een groot onderzoeksinfrastructuurproject is, meer studenten aangemoedigd worden om een STEM- (Science, Technology, Engineering, Wiskunde) onderwijs, zowel in het hoger onderwijs, het beroepsonderwijs als aan de universiteiten te volgen. Om een dergelijke grote impact te bereiken, wordt nagedacht over hoe scholen en het publiek te betrekken bij wat wordt gedaan.  Daarnaast is de beschikbaarheid van verschillende opleidingen en trainingen in de regio is een randvoorwaarde. Er is bijvoorbeeld een mogelijkheid om het aantal internationale bachelor- en masteropleidingen te verhogen. Met de komst van de ET Pathfinder wordt verwacht dat de grensregio aantrekkelijker wordt én blijft voor wetenschappers en studenten die momenteel na hun bachelor veelal de regio verlaten om een opleiding in bijvoorbeeld de Randstad te volgen of om hun studie voort te zetten in hun thuisland.

Een ander effect is de aantrekkingskracht van R&D en ondernemerschap in de regio. Het project kan ook een middel zijn om belanghebbenden met elkaar te verbinden die anders niet of minder met elkaar zouden hebben samengewerkt. De ontwikkeling van een kenniscluster of wetenschapspark rondom de faciliteit kan hierbij helpen. 

Tenslotte kan de ET ook worden gebruikt als een manier om de regio te “branden”. Communicatie en een goede merkstrategie is erg belangrijk en kan bijvoorbeeld door een bezoekerscentrum te installeren. Een dergelijk centrum zal scholen aantrekken die kunnen meedoen aan o.a. een interactieve rondleiding, wat weer ten goede kan komen aan STEM-onderwijs. Daarnaast wordt verwacht dat ook de toerismesector in de grensregio kan meeliften op dergelijke impulsen voor de regio.  

Kortom, er zijn veel manieren waarop de ET de samenleving kan beïnvloeden, maar zo zijn er ook verschillende voorwaarden om dit te laten gebeuren.

Nog een beetje meer verduidelijking nodig? 
De Limburger probeerde eerder in 90 seconden duidelijk te maken waarvoor de Einstein telescoop staat: https://www.limburger.nl/cnt/d...

Alle berichten

Vincent is projectadviseur voor Provincie Limburg (NL)