Ons verleden in stenen op weg naar de toekomst

Door Robbert van Tilborg

Bij DEMI MORE zit de vaart er goed in. Dat blijkt uit de enthousiaste verhalen van projectpartners tijdens het midterm-event. Ze hebben een duidelijke missie: aantonen dat door innovatie ook de monumentensector kan verduurzamen. Op de agenda staat het verbeteren van de energie-efficiëntie van 7 erfgoedcomplexen in Vlaanderen en Nederland. Zo worden de monumentale panden aantrekkelijk voor ondernemers en overheden en blijft hun cultuurhistorische pracht geborgen.

We ontmoeten projectverantwoordelijke Annemie Nagels (Kempens Landschap) en Frank Tuerlings (provincie Noord-Brabant) in de voormalige leerfabriek in Oisterwijk. Sinds de lancering van het project eind 2015 verzorgen deze twee partners de coördinatie en promotie van het project. De passie voor het vak blijkt al van zodra Tuerlings toelicht waar we ons precies bevinden. De eens grootste leerfabriek van Europa is een kolossaal complex met een stoere, industriële look. Onder het beheer van de provincie Noord-Brabant is de fabriek omgetoverd tot een multifunctioneel pand waar ruimte is voor samenkomst en ondernemerschap. De tientallen hippe ondernemingen die zich er inmiddels bevinden worden omringd door ruige architectuur en museale decoraties. Hier leeft de geschiedenis. In deze toepasselijke setting brengen Nagels en Tuerlings ons op de hoogte van de stand van zaken van DEMI MORE: er staat de komende tijd nog heel wat te gebeuren!

BREEAM: één norm voor energie-efficiëntie bij monumenten 

De doelstelling van het project is tweeledig. Enerzijds wordt duurzame innovatie in de monumentensector gestimuleerd via demonstratieprojecten die mogelijkheden voor verduurzaming testen en zichtbaar maken. Anderzijds wordt er gewerkt aan een algemeen keurmerk voor historische en monumentale gebouwen in Nederland en België. Hiervoor wordt de in reeds 70 landen toegepaste BREEAM-norm aangehouden. De Dutch Green Building Council (DGBC) is verantwoordelijk voor de specificering en toepassing van BREEAM op de Nederlandse markt. Deze norm is niet automatisch toepasbaar op historische en monumentale panden. Dergelijke panden vragen vaak om een specifieke benadering: zo is de energie-efficiëntie van een hoop monumenten relatief laag, maar worden er wel weer veel oude materialen hergebruikt. In hechte samenwerking met de DGBC werkt DEMI MORE aan een BREEAM-norm specifiek voor monumenten in Nederland en later ook in België.

De ideeën vliegen over-en-weer

Om de voortgang van de demonstratieprojecten te bespreken, sluiten ook de andere DEMI MORE partners aan in de leerfabriek. Vanaf het eerste ogenblik ontstaat een natuurlijke kruisbestuiving tussen de aanwezigen. “Leggen jullie daar infrarood vloerverwarming aan? Dat zijn wij ook van plan! Dan kunnen we vast leren van elkaar,” klinkt het in de zaal. Eén van de partners is het Franciscanenklooster Megen. Voor dit klooster is de installatie van PV-leien op het dak voorzien. Volgens de aanwezige partner zijn de betrokkenen erg enthousiast en kan het klooster straks als voorbeeld dienen voor vergelijkbare instituten: “Franciscus van Assisi is ons voorbeeld. Zijn verbondenheid met de natuur inspireert ons. Daarom biedt dit Interreg programma voor ons een mooie kans: de verduurzaming van ons klooster past bij onze spirituele missie”. De Beddermolen te Westerlo is een ander erfpachtpand dat zich via DEMI MORE energie-efficiënt zal ontwikkelen. Om de uiterlijke kenmerken van het gebouw te bewaren, zullen hier isolatiepanelen geplaatst worden die specifiek voor rieten daken zijn ontworpen. Zo wordt de stand van zaken van de 7 demonstratieprojecten door de partners besproken. “Het komende halfjaar zullen de beoogde plannen ook echt effectief geïmplementeerd gaan worden,” geeft Nagels uiteindelijk aan.

Duurzaam bier brouwen op toplocatie

Grootse plannen liggen ook op tafel bij een nieuwe partner in het DEMI MORE project: de Brabantsche Stoombierbrouwerij (BSB). Initiatiefnemers Roger ter Horst en Marco Faber willen op duurzame wijze met lokale partners ambachtelijk bier brouwen in het oude ketelhuis naast de leerfabriek. Met veel enthousiasme geeft het duo een rondleiding door het nog te renoveren ketelhuis. “Toen we ontdekten dat ons plan voor een duurzame, ambachtelijke brouwerij technisch haalbaar was ervoeren we een echt ‘joehoe-moment’,” jubelt Ter Horst. De plannen sluiten mooi aan bij de DEMI MORE-filosofie. Met de brouwerij zal er nieuw leven geblazen worden in het bijna 100-jaar oude industriële complex dat voor lange tijd haar diensten bewees als kolencentrale. Centraal in het pand bevindt zich nog altijd de indrukwekkende stoommachine (1924) die gedurende de tweede wereldoorlog heel de gemeente Oisterwijk van noodstroom heeft voorzien. Dit recentelijk opgeknapte pronkstuk is uniek in continentaal Europa. De enorme muurschilderingen die de ruimte kleuren, nemen je direct mee naar een tijd waarin de blik op de wereld gekenmerkt werd door arbeid en industrie. Een grimmig, doch romantisch spektakel dat mede dankzij Europese investeringen ook in de toekomst het publiek zal blijven inspireren.

De industriële geschiedenis van de fabriek staat in contrast met het beoogde duurzame karakter van de brouwerij. Door middel van innovatieve technologie zullen geurende kookdampen uit het brouwproces opgevangen en benut  worden om de temperatuur in het proeflokaal te conditioneren. Daarnaast worden PV-leien op het pand en de bottelarij geplaatst die wanneer noodzakelijk extra energie kunnen leveren om de brouwerij te verwarmen via amorfe linten. Faber bedenkt tijdens de rondleiding nog nieuwe mogelijkheden: “als er teveel energie gegenereerd wordt door de PV-leien kunnen we dit wellicht direct benutten om elektrische auto’s op te laden!” Om ook geluidsoverlast te reduceren wordt een pijplijn tussen de brouwerij en bottelarij gelegd die het bier heen en weer kan pompen. Een geur- en geluidloos én energie-efficiënt brouwproces in een monumentaal pand is uniek in de regio. De ondernemers zijn ook zeker van plan om dit te delen met de buitenwereld via hun proeflokaal en door middel van rondleidingen met uitleg over energie-efficiënte technieken. “Mede dankzij Interreg ontstaat er hier een authentiek verhaal wat ook voor het publiek interessant is,” geeft Ter Horst aan. “Wij willen een Brabantse hotspot worden waar geschiedenis en innovatie samenkomen en streekproducten centraal staan. Beleving meegeven aan een breed publiek zit in ieder element van ons plan. De deur zal altijd open staan.”

Door in monumenten te investeren geeft DEMI MORE de geschiedenis weer een toekomst. De 7 demonstraties moeten aanzetten tot verdere innovatie in de monumentensector. Straks kunnen alle demonstratiesites bezocht worden door het publiek. Houd daarom ook zeker de website in de gaten! 

Alle berichten

Robbert is Interreg Reporter bij Interreg Vlaanderen-Nederland namens Interreg Volunteer Youth, een onderdeel van het Europees Solidariteitskorps